„Sztuka to kłamstwo, które pozwala nam zrozumieć prawdę” – mawiał Pablo Picasso. Potrafił szokować i pewnym jest, że na zawsze zmienił oblicze sztuki współczesnej. Wywrócił stolik utartych konwenansów i schematów, samemu pozostając definicją zmiany. Jego życie było równie burzliwe jak dzieła: pełne skandali, namiętności i nieustającej kreatywnej ewolucji. Co najpiękniejsze i najcenniejsze, był geniuszem, który nigdy nie przestał być dzieckiem – dzieckiem gorącego andaluzyjskiego słońca, wiszącego nad Malagą przez okrągły rok.
Kim był Mistrz? Wiadomo, że Picasso przyszedł na świat w 1881 roku w Maladze, a jego talent objawił się niezwykle wcześnie. Legenda głosi, że zanim nauczył się mówić pełnymi zdaniami, sięgał po ołówek. Jego pierwszy obraz, „Le Picador”, namalował w wieku zaledwie 8 lat. Już jako 13-latek zdumiewał profesorów Szkoły Sztuk Pięknych w Barcelonie, zdając egzamin wstępny w jeden dzień – podczas gdy inni uczniowie mieli na to miesiąc.
Jego ojciec, José Ruiz Blasco, sam będąc malarzem, szybko zrozumiał, że talent syna go przerasta. Podobno pewnego dnia, widząc młodzieńcze szkice chłopca, odłożył pędzel i nigdy więcej postanowił nie malować.
Od melancholii błękitu do geometrycznej rewolucji
Wczesna twórczość Picassa naznaczona była tragedią – po samobójstwie przyjaciela i śmierci ukochanej siostry Conchity powstał przejmujący „Okres błękitny”, w którym dominowały zimne odcienie i motywy nędzy. Okres żałoby nie trwał wiecznie. Wkrótce jego paleta rozjaśniła się, a w „Okresie różowym” pojawili się cyrkowcy i arlekini.
Prawdziwy przełom nastąpił w 1907 roku, gdy Picasso stworzył „Panny z Awinionu”. Obraz, początkowo wyśmiewany, stał się kamieniem węgielnym kubizmu – stylu, który rozbijał rzeczywistość na geometryczne formy. Wspólnie z Georges’em Braque’em Picasso zburzył dotychczasowe kanony perspektywy, wprowadzając sztukę w nową erę.
Kobiety, muzy i burzliwe związki
Picasso był nie tylko artystą, ale też człowiekiem o nieposkromionym temperamencie. Jego życie miłosne przypominało rollercoaster: od romansu z Fernande Olivier, przez burzliwy związek z baleriną Olgą Chochłową, po fascynację młodszą o 28 lat Marie-Thérèse Walter. To właśnie jej wizerunek utrwalił w zmysłowym „Śnie” (1932), który stał się jednym z jego najsłynniejszych erotycznych dzieł.
Gdy wybuchła wojna domowa w Hiszpanii, Picasso stworzył „Guernikę” – monumentalne antywojenne arcydzieło, które do dziś porusza dramatyzmem. W pracowni towarzyszyła mu fotografka Dora Maar, utrwalając proces powstawania obrazu. Ich związek był intensywny, ale i destrukcyjny – podobnie jak wiele innych relacji artysty.
Ceramika, komunizm i niezwykłe nawyki
Po II wojnie światowej Picasso zaskoczył świat, porzucając na jakiś czas malarstwo dla… ceramiki. W pracowni w Vallauris tworzył wazony i talerze, udowadniając, że nawet w rzemiośle potrafi być nowatorski.
Był też zagorzałym komunistą – wstąpił do partii w 1944 roku, choć jego stosunek do ZSRR bywał ambiwalentny. Gdy zapytano go, dlaczego nie protestuje przeciwko stalinowskim represjom, odparł: „Nie czytam gazet, maluję”.
Picasso miał też wiele osobliwych przyzwyczajeń: nienawidził dźwięku telefonu, rzadko się mył, a rachunki często opłacał… szkicami. Restauratorzy i handlarze chętnie je przyjmowali – dziś takie „żetony” są warte fortunę.
Dziedzictwo: od krateru na Merkurym po rekordy aukcyjne
Picasso zmarł w 1973 roku, pozostawiając po sobie ponad 50 tys. dzieł. Jego wpływy sięgają daleko poza malarstwo – inspirował pop-art, street art, a nawet modę (jego córka Paloma projektowała biżuterię dla Tiffany & Co.).
Dziś jego obrazy biją rekordy na aukcjach: „Algierskie kobiety” sprzedano za 179,4 mln dolarów, a dzieło „Dora Maar z kotem” za 95 mln. W 2010 roku w garażu na południu Francji odkryto 271 nieznanych prac artysty – dowód na to, że wciąż kryje przed nami tajemnice.
Picasso był geniuszem, czy szaleńcem? Pytanie pozostaje otwarte. Może i jednym, i drugim. Pewne jest jednak, że jak mało kto rozumiał słowa, które sam wypowiedział: „Każde dziecko jest artystą. Problem w tym, jak pozostać artystą, gdy dorośniemy”. On – pozostał do końca.
„Guernica” wisi dzisiaj w madryckim Museo Reina Sofía, a jej przesłanie nadal jest aktualne. Zaś Picasso, wciąż żywy, trwa w każdym pociągnięciu pędzla, które kwestionuje zastany porządek.
