Tylko czas

馃煡 Krystyna Parady偶 i Irena Cyrankiewicz. Dwie bohaterki, kt贸re dzisiaj pozna艂em, obie maj膮 ponad 95 lat. Jedna z nich opowiedzia艂a o miejscu, kt贸re odwiedzi艂em tylko raz, ale doskonale zachowa艂em w pami臋ci.

Regio Express nr 5 je藕dzi regularnie i punktualnie, F眉rstenberg le偶y zaledwie 50 minut od Berlina. Poci膮g zatrzymuje si臋 na niewielkiej stacji, w cichej i zielonej okolicy. Trzeba przej艣膰 kilkaset metr贸w, obej艣膰 jezioro i ju偶 wida膰 o wiele wi臋cej, wiele mo偶na r贸wnie偶 sobie wyobrazi膰.

Ravensbr眉ck by艂 jednym z najwi臋kszych nazistowskich oboz贸w koncentracyjnych dla kobiet. Za艂o偶ony w 1939 roku funkcjonowa艂 do ko艅ca II wojny 艣wiatowej. Przetrzymywano w nim oko艂o 130 000 kobiet z 30 r贸偶nych kraj贸w, w tym wi臋藕niarki polityczne, wi臋藕niarki wojenne, 呕yd贸wki, Romki, homoseksualistki, kobiety oskar偶one o przest臋pstwa kryminalne. Lista jest o wiele d艂u偶sza.

Warunki panuj膮ce w obozie by艂y bardzo trudne. Na codzienno艣膰 sk艂ada艂y si臋 przepe艂nione baraki, epidemia tyfusu, brutalno艣膰 stra偶nik贸w i okrutne eksperymenty medyczne.

Nieopodal, w r贸wnie zielonej okolicy, le偶a艂 podob贸z w Neubrandenburgu, w kt贸rym produkowano paliwo rakietowe dla niemieckiego programu V-2 鈥 wy艣nionej wunderwaffe Hitlera.

W 1945 roku, gdy Armia Czerwona zbli偶a艂a si臋 do obozu, wi臋藕niarki zosta艂y ewakuowane przez Niemc贸w. W trakcie akcji zgin臋艂o wiele kobiet, pozosta艂e przy 偶yciu zosta艂y wyzwolone przez wojska radzieckie.

W Ravensbr眉ck wi臋ziono Krystyn臋 Parady偶. Irena Cyrankiewicz prze偶y艂a piek艂o Auschwitz. Na pytanie czy potrafi wybaczy膰 oprawcom, pierwsza z nich odpowiedzia艂a: 鈥濲edynie up艂ywaj膮cy czas decyduje o tym, 偶e potrafimy przebacza膰鈥.

Fot. Tomasz Burek