Efekt Mandeli

馃煡 Nelson Mandela, by艂y prezydent RPA, zmar艂 10 lat temu, w grudniu 2013 roku. Z jego imieniem i nazwiskiem 艂膮czymy opis osobliwego efektu pami臋ciowego. W 艣wiadomo艣ci wielu os贸b wci膮偶 funkcjonuje przekonanie, 偶e Nelson Mandela zmar艂 w wi臋zieniu w latach 80. XX wieku.

To nieprawda, a fakty s膮 niepodwa偶alne. Mandela 偶y艂 jeszcze d艂ugie lata. Zosta艂 uwolniony w 1990 roku i zmar艂 23 lata p贸藕niej. Nazwa „Efekt Mandeli” zosta艂a nadana przez ameryka艅skiego pisarza i naukowca – Bertranda R. Munthego, kt贸ry opisa艂 to zjawisko w 2010 roku. Zwr贸ci艂 uwag臋, 偶e wiele os贸b pami臋ta艂o nieistniej膮ce informacje o Mandeli, co doprowadzi艂o go do stwierdzenia, 偶e istnieje zjawisko selektywnego zapami臋tywania.

Nazwa zosta艂a zaproponowana przez badacza w celu upami臋tnienia Mandeli i jego wk艂adu w walk臋 o r贸wno艣膰 i sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮 w Republice Po艂udniowej Afryki. W ten spos贸b efekt pami臋ciowy, kt贸ry by艂 pierwotnie nazwany „efektem pami臋ci fa艂szywej” lub „efektem poprawki”, zyska艂 now膮 nazw臋, kt贸ra wzbudzi艂a wi臋ksz膮 uwag臋 i zainteresowanie w mediach i 艣rodowisku naukowym.

Warto podkre艣li膰, 偶e Nelson Mandela nie mia艂 bezpo艣redniego zwi膮zku z tym zjawiskiem, ale nazwa ta ma na celu upami臋tnienie jego imienia i dzia艂alno艣ci. Ponadto, poprzez u偶ycie nazwy „Efekt Mandeli”, mo偶emy 艂atwiej zapami臋ta膰 i identyfikowa膰 ten pami臋ciowy fenomen w przysz艂o艣ci.

W obliczu wielu podobnych wydarze艅, kt贸rych jeste艣my 艣wiadkami na co dzie艅, 艂atwo dostrzec, 偶e ludzie maj膮 tendencj臋 do zapami臋tywania informacji w spos贸b niezwykle selektywny. W efekcie ludzie zapami臋tuj膮 rzeczy, kt贸re nie istniej膮 lub kt贸re nie s膮 zgodne z faktami. Czy to prawda? Jak najbardziej鈥

Efekt Mandeli zakrad艂 si臋 do naszego 偶ycia i ma zastosowanie w r贸偶nych dziedzinach. Mo偶e pom贸c w badaniach marketingowych, w edukacji, a nawet w medycynie. Badanie efektu Mandeli pomaga w zrozumieniu, jakie informacje s膮 zapami臋tywane przez ludzi i jak mog膮 wp艂yn膮膰 na ich zachowanie.

Oto kilka przyk艂ad贸w, kt贸re sprawi膮, 偶e warto g艂臋biej zastanowi膰 si臋 nad mechanizmami rz膮dz膮cymi pami臋ci膮 zbiorow膮.

Mapa 艣wiata

Wiele os贸b ma tendencj臋 do zapami臋tywania kszta艂tu mapy 艣wiata w spos贸b nieprawid艂owy. Wielu ludzi, kt贸rych spotka艂em uwa偶a, 偶e Afryka jest mniejsza ni偶 Ameryka Po艂udniowa, podczas gdy w rzeczywisto艣ci jest zgo艂a odmiennie.

Wymowa s艂贸w

Cz臋sto zapominamy, jakie s艂owo dok艂adnie pad艂o w rozmowie, a zamiast tego zapami臋tujemy s艂owo, kt贸re brzmi podobnie. Na przyk艂ad, s艂ysz膮c s艂owo „wiadro”, zdarza si臋 nam zapami臋ta膰 inaczej brzmi膮ce, takie jak „woda”.

Nazwiska

Powszechne jest zjawisko mylenia nazwisk os贸b. Mo偶e to wynika膰 z faktu, 偶e nazwiska s膮 cz臋sto podobne do siebie lub trudne do zapami臋tania.

Zdarzenia historyczne

Ludzie myl膮 si臋, co do dat lub szczeg贸艂贸w zdarze艅 historycznych. Przyk艂adowo, wiele os贸b uwa偶a, 偶e pierwszy lot samolotu odby艂 si臋 przez braci Wright w 1903 roku, podczas gdy faktycznie mia艂o to miejsce w 1908 roku.

Si臋gnijmy do w艂asnego do艣wiadczenia, oto przyk艂ady, z kt贸rymi ka偶dy z nas spotka艂 si臋. A je艣li nie, zapewne si臋 spotka.

  • Na zdj臋ciu widzimy dwie twarze zwr贸cone ku sobie, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 kielich wazonu.
  • Podczas ogl膮dania filmu widzimy posta膰, kt贸ra wydaje si臋 nam z pocz膮tku z艂膮, ale p贸藕niej okazuje si臋, 偶e dzia艂a艂a z dobrymi intencjami.
  • Na rysunku widzimy kobiety siedz膮ce przy stole, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 twarz starego m臋偶czyzny.
  • Podczas s艂uchania muzyki wydaje nam si臋, 偶e s艂yszymy pewien motyw, ale p贸藕niej okazuje si臋, 偶e jest to zupe艂nie inny d藕wi臋k.
  • Na zdj臋ciu widzimy cz艂owieka, kt贸ry wydaje si臋 by膰 bardzo du偶y, ale p贸藕niej okazuje si臋, 偶e jest to tylko efekt perspektywy.
  • Podczas rozmowy z kim艣, kto ma zupe艂nie inne przekonania ni偶 my, zaczynamy dostrzega膰 ich racje.
  • Na obrazie widzimy grup臋 os贸b, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 twarz zwierz臋cia.
  • Podczas ogl膮dania filmu zauwa偶amy, 偶e posta膰, kt贸ra na pocz膮tku wydawa艂a nam si臋 g艂贸wnym bohaterem, jest w rzeczywisto艣ci jednym z pomocnik贸w.
  • Na zdj臋ciu widzimy zdeformowane twarze, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 wazony.
  • Podczas s艂uchania rozmowy, kt贸rej nie do ko艅ca s艂yszymy, nasz m贸zg wype艂nia brakuj膮ce informacje w taki spos贸b, by rozmowa wydawa艂a si臋 zrozumia艂a.
  • Na obrazie widzimy sylwetki drzew, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 twarz cz艂owieka.
  • Podczas ogl膮dania filmu zauwa偶amy, 偶e posta膰, kt贸ra wydawa艂a nam si臋 antagonist膮, jest w rzeczywisto艣ci bohaterem.
  • Na zdj臋ciu widzimy zbli偶enie na kwiat, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 twarz kobiety.
  • Podczas s艂uchania utworu muzycznego, kt贸ry kojarzy nam si臋 z pewnym wydarzeniem z naszego 偶ycia, zaczynamy odczuwa膰 emocje z nim zwi膮zane.
  • Na obrazie widzimy krajobraz, ale r贸wnocze艣nie r贸wnie偶 twarz zwierz臋cia.
  • Podczas ogl膮dania filmu zauwa偶amy, 偶e jedna z postaci jest w rzeczywisto艣ci uosobieniem jakiej艣 abstrakcyjnej idei.

Efekt Mandeli, nazywany r贸wnie偶 efektem innej perspektywy, czyni z ludzkim m贸zgiem fantastyczne rzeczy i p艂ata figle. Ka偶dy z nas jest inny, zatem nasza percepcja okre艣lonej sytuacji lub wydarzenia mo偶e ulec zmianie w zale偶no艣ci od kontekstu, w kt贸rym jest ona postrzegana. Wszyscy podlegamy „Efektowi Mandeli”.